ویکی نیکی

راهنمای هوشمند نیکوکاری

روحانی نیکوکار و تاسیس سومین کتابخانه بزرگ جهان اسلام

«روزی در حال عبور از قیصریه نجف، عده‌ای از اهل علم را دیدم که در محلی تجمع کرده‌اند ... دیدم کسی با چوب ایستاده و کتاب‌ هایی را به حراج گذاشته است ... یک مقدار که ایستادم دیدم بیشتر این ذخایر اسلامی و شیعی را شخصی به نام کاظم با پول زیادی می‌خرد ... سوال کردم این شخص کیست؟ گفتند: او نماینده کنسول انگلیس در بغداد است. به فکر افتادم ... یا قصد از بین بردن آنها را دارند و یا می‌خواهند منابع دست اول شیعی را که در اختیار برخی از علما بوده جمع‌ آوری کنند تا ما به آنها دسترسی نداشته باشیم نظیر کتاب مدینه‌العلم شیخ صدوق که ایشان در حدیث نوشته و بسیار مفصل بوده. اگر این کتاب الان در دسترس ما بود شاید نیازی به دیگر کتب اربعه شیعه نبود ناسخ کتب اربعه شیعه می‌شد؛ ولی قریب ۴۰۰ - ۵۰۰ سال است که دیگر رد پایی از آن در دست نیست.»
همین رخداد ناگهانی، بستر شکل‌گیری سومین کتابخانه بزرگ جهان اسلام را فراهم آورد! کتابخانه‌ای که امروزه فخر اسلام و ایران بوده است و دستاورد کوشش‌های سترگ یک مرجع تقلید و واقف بزرگ به شمار می‌ آید. کتابخانه آیت‌ الله مرعشی نجفی بدین‌ترتیب میراث‌دار بخشی بزرگ از دستاوردهای علمی و فرهنگی تاریخ اسلام و ایران شد؛ همچنین به عنوان نمونه شاخص و کم‌نظیر موقوفات فرهنگی و علمی امروزه شناخته می‌شود.

نگینی در نزدیک بارگاه بانوی مطهر

به نزدیکی حرم حضرت معصومه سلام‌ الله علیها که می‌رسی، تقریبا در صد متری حرم، تابلوی کتابخانه نگاهت را به سوی خود می‌کشد. درون این کتابخانه، گنجی بزرگ از نسخه‌ ها و کتاب‌ های خطی نهفته است و آدمی را به ژرفای تاریخ پرآشوب این سرزمین می‌برد. با تماشای این گنج بزرگ می‌توانی دریابی ایرانیان مسلمان در سده‌ های گذشته چه کوشش‌ هایی سترگ در تولید علم و دانش داشته‌ اند. همچنین می‌ توانی به بزرگی مردی پی ببری که به تنهایی توانسته است چنین گنجی را گرد هم آورده، سرانجام به دجله نیکوکاری بسپارد. کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، از بزرگ‌ترین کتابخانه‌ های کشور ایران، در شمار کتابخانه‌ های ملی ملک، مجلس شورای اسلامی، ملی و آستان قدس رضوی به شمار می‌ آید. 75 هزار عنوان کتاب خطی در بیش از 37 هزار مجلد، امروزه پایه و اساس سرمایه این کتابخانه را تشکیل می‌دهد؛ کتاب‌های نفیس و یگانه که دانه‌دانه با وسواس بسیار بنیا‌نگذار و واقف آن از سرتاسر جهان اسلام خریده شده و در مجموعه‌ای منحصربه‌فرد و بزرگ گرد آمده و سرانجام برای بهره‌ گیری همگان تقدیم شده است. این نهاد بزرگ علمی - پژوهشی را چیزی شبیه معجزه نامیده‌اند؛ از آن‌رو که کوشش یک فرد، به تنهایی چنین گنجینه‌ ای گران‌ سنگ را برساخته است، مجموعه‌ ای که پیدایش آن تنها در توان و اندازه یک دولت و حکومت می‌ توانسته باشد.

نگاهی به تاریخ یک نیکوکاری بزرگ

آیت‌الله مرعشی نجفی، بنیان نخستینِ کتابخانه را در‌ شهر نجف گذارد و پس از گسترش آن، هنگامی که پس از پایان دوران تحصیل علوم علمیه به شهر قم بازگشت، آن گنج بزرگ را نیز با خود به ایران آورد و در منزل شخصی نگه داشت. این فرهنگ‌ دوست بزرگ با خرید و گردآوری دیگر نسخه‌ های خطی، با مشکل کمبود جا برای نگهداری آن‌ها روبه‌رو شد؛ از این‌ رو پاره‌ ای از کتاب‌ ها را به کتابخانه دانشکده معقول و منقول دانشگاه تهران و برخی دیگر را نیز به کتابخانه‌ هاى آستان قدس رضوى، آستانه حضرت فاطمه معصومه سلام‌ الله علیها، آستانه حضرت شاه‌چراغ و آستانه حضرت عبدالعظیم علیهما‌السلام و مدرسه فیضیه قم هدیه کرد. بسیاری از اهل علم و دانش با حضور در منزل وی از این گنج بزرگ و کم‌ نظیر بهره می‌جستند. همین مساله موجب شد بسیاری از پژوهش‌ های منحصر به‌ فرد دینی و علمی بر این پایه انجام شود. به عنوان نمونه آقا بزرگ تهرانی در تالیف کتاب «الذریعه» از کتابخانه مرعشی بهره بسیار برده و در جای‌ جای کتاب به این مساله اشاره کرده است.

آیت‌الله مرعشی پس از بنیا‌نگذاری مدرسه مرعشیه در قم، نخست کتابخانه‌ ای کوچک در دو اتاق مدرسه پدید آورد. او سپس به سال ۱۳۴۴ خورشیدی، با جا به‌ جایی مجموعه‌ ای از کتاب‌ های چاپی و بخشی از نسخه‌ های خطی به طبقه سوم مدرسه مرعشیه، کتابخانه جدید را پایه گذارد. او چهار سال بعد زمینی به مساحت هزار متر مربع رو به‌ روی مدرسه مرعشیه که کتابخانه در طبقه سوم آن بود، خرید و بدین‌ترتیب در سال 1349 خورشیدی کلنگ بنای کتابخانه‌ ای بزرگ را بر زمین زد. ساختمان کتابخانه سرانجام در سال 1353 خورشیدی در زمین کنونی گشایش یافت. این ساختمان در سال‌ ها و دهه‌ های بعد با گسترش فیزیکی، بزرگ‌تر شد تا به امروز رسید.

ساختمان کتابخانه در هفت طبقه، سرمایه بزرگ کتاب‌ های خطی، نیز کتاب‌ های کم‌یاب چاپی را به همراه دیگر ذخایر فرهنگی و بخش‌های خدمات‌ رسانی جای داده است. نسخه‌ های شگفت‌ انگیز قرآن کریم، کتاب‌ های دینی و مذهبی اسلامی و حتی دیگر ادیان آسمانی، بخشی مهم از کتابخانه به شمار می‌آیند. نسخه‌ ای از کتاب زبور حضرت داوود علیه‌ السلام در کتابخانه مرعشی وجود دارد که به 8 سده پیش بازمی‌گردد. همچنین قدیمی‌ ترین کتاب خطی آن، نسخه‌ ای از قرآن کریم بوده که پیشینه آن به هزار و سیصد سال پیش رسیده و کتابت آن به امام رضا علیه‌ السلام منسوب است. کتابخانه آیت‌ الله مرعشی نجفی، جز گنج بزرگ کتاب‌های خطی و چاپی، مجموعه‌ هایی از یادگارهای تاریخی ایران همچون سکه، عکس، تمبر، اسطرلاب و دیگر آثار فلزی را در خود جای داده است. کتابخانه مرعشی در دهه‌ های زیست پربار خویش میزبان بزرگانی از حوزه‌های گوناگون علم و دانش بوده است. نامدارانی چون عباس اقبال آشتیانی، بدیع‌ الزمان فروزانفر، و آقا بزرگ طهرانی، از کسانی‌اند که بخشی از پژوهش‌ها و نگاشته‌ هایشان با حضور در این گنجینه بزرگ پدید آمده است.

روایت‌هایی از کوشش‌ های افسانه‌ وار بزرگ‌ مرد

ایرانیان در تاریخ دیرینه خویش با کتاب هم‌ نشینی بسیار داشته‌اند. آنان در پی کوشش‌ های علمی‌ شان به‌ویژه در سده‌ های زرین تمدن اسلامی توانستند سرمایه‌ ای بزرگ از کتاب‌ هایی را در گستره‌ های گوناگون علم و دانش فراهم آورند که امروزه زینت‌ بخش کتابخانه‌ های بزرگ ایران و جهان به شمار می‌ آید. آیت‌ الله مرعشی نجفی از میراث‌ داران این سرمایه بزرگ است. او را بزرگ‌ ترین فرهنگ‌ بان میراث اسلامى نام نهاده‌اند و چه نیکو نامی برای این میراث‌دار گنجینه کم‌ نظیر دانش‌ ها و علوم ایران و اسلام است. روایت‌ هایی بسیار درباره روش‌ های این فرهنگ‌ ور و واقف بزرگ برای خرید و گردآوری نسخه‌ های خطی وجود دارد. آن گونه که بررسی‌ ها نشان می‌دهد پایمردی‌ های شگفت‌ انگیز آیت‌ الله مرعشی برای دست‌ یابی به نسخه‌ های خطی تا آنجا بوده که حتی برای وی مساله‌ ساز نیز می‌شده است. آن گونه که روایت‌ ها نشان می‌دهد او برای خرید یک نسخه خطی لباس خویش را به امانت می‌ گذارد یا حتی در درگیری با نماینده کنسول انگلیس در عراق، شبی را نیز در زندان گذراند. وی به‌سختی می‌ توانست نسخه‌ های خطی را گرد آورد، از آن‌ رو که خرید آن‌ ها به سرمایه بسیار نیاز داشت. این فرهنگ‌ دوست و واقف بزرگ به همین دلیل با انجام نماز و روزه استیجاری، کار شبانه در کارگاه‌ هاى برنج‌ کوبى در نجف، در کنار درس و بحث روزمره می‌ کوشید هزینه خرید کتاب‌ ها را فراهم آورد. آرامگاه این واقف بزرگ در بخش ورودی کتابخانه جای گرفته است تا همان گونه که خود وصیت کرده بود زیر پای محققان علوم آل محمد به خاک سپرده شود، و چه آرزویی نیک و چه سرنوشتی بهتر از این.



روزبه رهنما

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.