ویکی نیکی

راهنمای هوشمند نیکوکاری

سبزه کاشتن یا نکاشتن؛ مسئله این است!

عید نوروز بزرگ­ترین عید ایرانیان باستان است و یکی از کهن ترین و زیبا ترین رسوم ما ایرانی هاست که خوشبختانه تا به امروز نیز به جا مانده است. عید نوروز آداب و رسومی دارد که از زمان باستان تا به حال انجام می شده و ما نیز از همان کودکی با این آداب آشنا بوده ایم و هر سال با  چیدن سفره هفت سین و نشستن کنار آن به همراه خانواده دعای «مقلب القلوب...» می خوانیم و برای اتفاقات خوب در سال جدید دعا می‌کنیم.

تاریخچه کاشتن سبزه برای نوروز

 از آیین‌های عید باستانی که پیش از برگزاری نوروز تدارک آن مرسوم بوده، پروردن سبزه می‌باشد. بر اساس روایتی کهن، بیست و پنج روز قبل از عید نوروز، ستون‌هایی از خشت خام اطراف حیاط دربار برپا می‌کردند و بر فراز هر ستونی دانه ای از حبوبات می‌کاشتند و چند و چون رویش غلات را در سالی که در پیش بود، از چگونگی روییدن آن‌ها پیش بینی می‌کردند. معمول بود به رشد این دانه‌ها نگریسته و هر یک از دانه‌هایی که بهتر بار آمده بود، تفال می‌زدند که آن محصول در سال بیش‌تر خواهد بود. در خانه‌ها نیز در ظروف ویژه سبزه به عمل می‌آوردند. هر کدام از مردمان در ظرفی یا چیزی مانند آن اقلامی از دانه‌ها از قبیل گندم، جو، برنج، لوبیا، عدس، ارزن، نخود، کنجد، باقلا، ذرت، و ماش می‌کاشتند.

پرورش سبزه؛ از عصر باستان تا امروز

رسم سبزه به عمل آوردن از دوران باستان تا زمان ما هم چنان ادامه داشته و دارد. هیچ کدام از ما با  سبزه های زیبای سر سفره هفت سین بیگانه نیستیم. این سینِ سفره عید شاید به نسبت بقیه سین ها، پرزحمت ترین آن ها باشد. گندم ها باید از دو سه هفته قبل از عید کاشته شوند تا برای لحظه سال تحویل آماده باشند  بعد تا 13 فروردین سبزه ها را نگه میداریم تا روز سیزده بدر طبق عادت هرسال به قول معروف سبزه گره بزنیم.

اما بعد از گره زدن سرنوشت این سبزهای زیبا چه می شود؟

در سال 94 آمارهای به ظاهر عجیب و غریبی از مقدار آب و گندمی که برای پرورش هر سبزه استفاده می شود، اعلام شد. شاید این اولین باری بود که نظر بسیاری از ما به چنین مسئله ای جلب می شد. شاید قبل از آن چنین چیزی هرگز به ذهنمان هم خطور نکرده بود.  طبق آمار رسمی کشور در حال حاضر تعداد خانوارهای ایرانی عددی در حدود 25 میلیون است، و به طور تخمینی اگر هر خانوار ایرانی 100 گرم گندم برای کاشتن استفاده کند، بنابراین هر سال حدود 2500 تن گندم در روز طبیعت (سیزده بدر) دور ریخته می شود.

 

چه راه حل هایی ارائه شده است؟

پس از انتشار این آمار، نگرانی‌های مدافعان محیط زیست و سایر فعالان نسبت به این موضوع شدت گرفت و عده ای پیشنهادهایی برای کاهش این اتلاف‌ها و یا جایگزینی کاشت گندم  ارائه کردند. کمپین هایی نیز برای مقابله و صرفه جویی در مصرف آب و گندم برپا شد. کماآنکه با آغاز اسفند ماه 96 نیز با سرزدن به اینستاگرام و تلگرام شاهد عکس ها و مطالبی مرتبط هستیم.

برخی پیشنهاد می‌کنند که به جای کاشت گندم از عدس، ماش و سبزی خوردن و ... استفاده کنیم. تعدادی دیگر راه دیگری را ارائه می‌دهند اینکه، از هسته مرکبات به جای گندم استفاده شود و پس از سیزده بدر آن را در باغچه یا طبیعت بکاریم. مرکباتی چون: نارنج، پرتقال، نارنگی، لیمو شیرین و حتی گریپ فروت. برخی دیگر نیز در صددند که به طور کل پروردن سبزه و یا جایگزین ها را  کنار بگذاریم و سین دیگری را به جای سبزه عید در سفره بگذاریم و در مقابل در روز طبیعت نهال بکاریم.

منتقدان چه می گویند؟

پیشنهادهای ارائه شده برای بسیاری از مردم جالب بوده و مورد توجه تعداد زیادی قرار گرفت. شما نیز ممکن است خودتان یکی از این راهکارها را امتحان کرده باشید و یا اطرافیانتان را به یاد داشته باشید که برای عید سال 96 به جای سبزه یکی از موارد گفته شده را انجام داده باشید. اما در نهایت هر طرح یا پیشنهاد تازه ای نقادانی دارد که از دیدگاهی متفاوت به موضوع می‌نگرند.

صرفه جویی یا مرگ سنت های دیرینه ایران

نقدی که برخی از منتقدان وارد کرده اند این است که با چنین کاری به تدریج سنت های زیبای ایرانیان به دست فراموشی سپرده خواهند شد. به عقیده آنان ما مسئول صیانت از آداب و فرهنگ مان هستیم و این قبیل کارها جزء جدانشدنی آداب و رسوم عید باستان اند و نوادگان (ما) می‌بایست دقیقاً به همان شکلی که اجدادشان انجام می دادند آن ها را به جا آورند تا این رسوم همواره پایدار بمانند.

صرفه جویی؛ شاید جایی دیگر

مسئله عده ای دیگر کاملاً متفاوت با گروه اول است. این گروه معتقدند که ضایعات بخش کشاورزی کشور به حدی است که هدررفت گندم برای سبزه عید در آن اصلاً به چشم نمی آید. در مورد آب هم به آمار منتشر شده و نشده ای اشاره می‌کنند که نشان می‌دهد هدررفت آب به دلایلی چون فرهنگ غلط مصرف و زیرساخت ها و لوله های شهری بی کیفیت و پوسیده باز هم به میزانی است که موضوع مصرف آب برای پرورش سبزه را بی اهمیت می‌کند

جمع بندی

هریک از پیشنهادها و انتقادها از زاویه ای خاص به موضوع می نگرند و گلایه های خود را ابراز می‌دارند. عده ای مانند بانیان کمپین های حفاظت محیط زیستی به جلوگیری از هدررفتن گندم و آب توجه می‌کنند و اینکه با تمام شدن تعطیلات عید سبزه های گره زده در طبیعت رها شده، می‌گندند و محیط را آلوده می‌کنند.

عده ای دیگر از زاویه فرهنگی-تاریخی به قضیه می‌نگرند و در پی حفظ سنت ها و آداب و رسوم زیبای ایرانی هستند و گروه آخر با طرح این سوال که چرا این حجم ناچیز (در مقایسه با سایر اتلافات) تا این حد مورد توجه قرار می‌گیرد؟ و چرا نسبت به حجم بزرگ اتلاف ها واکنشی نشان داده نمی‌شود؟ از پیشنهادهای ذکر شده در بالا حمایت نمی‌کنند.

در نهایت نمی توان به فعالان محیط زیست و همچنین منقدان خرده گرفت. شاید نظرات هر کدام از این گروه ها تا حد زیادی درست باشد. اما به طور کل بهتر است از هر چیزی نکات مثبت آن را دریافت و اجرا کرد. جلوگیری از اتلاف هر اندازه هم که کم باشد به هر حال کار پسندیده ای است و در نگاه کلان می تواند گام کوچکی باشد برای اپیدمی شدن یک فرهنگ زیبا. یعنی همان فرهنگی که در آموزه های اعتقادی و دینی هم به شدت مورد توجه بوده است.

 

پیشنهاد می کنیم

- برای آب دادن به سبزه ها از آبی که از قبل برای مصارفی چون شستن سبزی، آب کتری و ... استفاده شده بهره بگیریم.

می توانیم به جای کاشت گندم از هسته نارنج یا پرتقال استفاده کنیم و پس از تعطیلات عید آن را در طبیعت یا حتی باغچه خانه خودمان بکاریم.

از سبزه عیدمان کمپوست خانگی درست کنیم.

با همسایه ها سبزه‌های عیدمان را پس از تعطیلات جمع آوری کنیم و به یک کارخانه کودسازی بفرستیم.

اگر می خواهیم سبزه عید داشته باشیم و خودمان زمان برای انجام آن نداریم. نزدیک به سال نو سبزه عیدمان را از دست فروشانی بخریم که همان چند روز باقیمانده از سال را از این راه امرار معاش می‌کنند.

 

 
نویسنده: رویا باقری

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.